Lichttherapie

Wetenschappers vermoeden dat een winterdepressie wordt veroorzaakt door een tekort aan licht, waardoor de biologische klok van het lichaam ontregelt raakt.

Omdat de dagen korter zijn, loopt de biologische klok van het lichaam niet meer gelijk met het natuurlijke dag- en nachtritme. Het gevolg is dat een aantal biologische processen in het lichaam niet meer goed verlopen. Zo zal het lichaam bijvoorbeeld extra slaaphormoon (melatonine) produceren. Normaliter wordt de productie van dit slaaphormoon, zodra u in de ochtend wakker wordt, onder invloed van voldoende daglicht gestopt. In de winter gebeurt dit bij veel mensen niet, waardoor ze ook overdag dit slaaphormoon in het lichaam hebben. Dit hoort uiteraard niet en zorgt voor een aanhoudend vermoeid gevoel, zelfs als men daarvoor wel 14 uur heeft geslapen.
Er zijn ook wetenschappers die beweren dat de aanmaak van melatonine de productie van neurotransmitters en een bepaalde activatiehormonen overdag negatief beïnvloeden. Deze stoffen, zoals serotonine, noradrenaline, dopamine en cortisol hebben veel invloed op de stemming, eetlust, concentratievermogen en het prestatievermogen.

Hoewel wetenschappers al tientallen jaren wereldwijd onderzoek doen naar het ontstaan van een winterdepressie weet men nog niet precies waarom de ene persoon geen last heeft van de winterse klachten en de andere juist wel. Het lijkt erop dat sommige mensen simpelweg een zwakkere lichaamsklok hebben of ontwikkelen naarmate ze ouder worden. Sommige mensen hebben in de winter genoeg aan het afgaan van de wekker of normaal ochtendlicht om het lichaam goed op te starten. Anderen hebben meer nodig. Blootstelling aan een intense lichtbron op gezette tijden blijkt een effectieve behandeling te zijn.
 

Klinisch onderzoek bevestigd dat u met het gebruik van lichttherapie de biologische klok goed kunt afstemmen met de tijden dat u moet werken.

Bij ploegendiensten en/of nachtdiensten wordt geadviseerd lichttherapie aan het begin van de dienst te gebruiken. Hoe laat dit ook mag zijn. Voor extra energie en concentratievermogen kan de lamp later gedurende de dienst nogmaals worden gebruikt.

Vermijdt zonlicht aan het einde van uw dienst als u van plan bent kort hierna te gaan slapen. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld een goede donkere zonnebril. Door uzelf niet bloot te stellen aan het zonlicht krijgt het lichaam het signaal dat het tijd is om te gaan slapen.

Als de nachtdiensten afgelopen zijn en u er weer een normaal dag nachtritme op wilt nahouden, gebruikt u lichttherapie een aantal dagen in de ochtend, bij voorkeur zo snel mogelijk na het ontwaken. Zo zal uw lichaamsklok weer zich snel aanpassen aan het nieuwe schema.
 

Mensen met een Delayed Sleep Phase Syndrome ervaren een of meerdere van de onderstaande symptomen:

• Moeite hebben met inslapen en doorslapen.
• Regelmatig ontwaken gedurende de nacht.
• Na initiële aantal uren slaap lang wakker liggen.
• Moeite hebben met opstaan.
• Energie en concentratieproblemen hebben gedurende de dag.
• Snel ontvlambaar zijn tijdens de ochtenduren, agitatie.
• Een opleving in het energieniveau tegen het einde van de middag en avond.
• Extreem lang kunnen uitslapen.
   

Lichttherapie is een doeltreffende oplossing voor een versneld slaap waakritme stoornis.

Met lichttherapie kunt u eenvoudig het inslaapmoment uitstellen, aangezien intens licht de productie van melatonine kan onderdrukken. De timing van lichttherapie bij slaapproblemen is van groot belang. In het algemeen wordt lichttherapie bij een Advanced Sleep Phase Syndrome aan het einde van de dag of in de vroege avond toegepast.

Mensen met een Disrupted Sleep Phase Syndrome ervaren een of meerdere van de onderstaande symptomen:

• Vermoeidheid gedurende de dag of dienst,
• Concentratieproblemen,
• Weinig en/of verminderde energie, flauwtes,
• Plotseling opkomende behoefte om te slapen, moeite hebben om de ogen open te houden,
• Inslaap en doorslaap problemen.
• Agitatie, stemmingsproblemen.
   

Men wordt zwaarder belast dan men aan kan. Deze overbelasting kan zowel kwalitatief (het werk wordt als te moeilijk ervaren) als kwantitatief (het werk wordt als te veel ervaren) zijn.

Belangrijke factoren voor het ontstaan van Burn-out zijn:

• Het gevoel dat er onvoldoende waardering is voor de prestatie die geleverd wordt.
• Te hoge verwachtingen van het werk.
• Te weinig invloed op het werk.
• Weinig sociale steun.
• Het gevoel hebben te lang onder te hoge werkdruk te moeten functioneren.

Het karakter van de persoon bij het ontstaan van een Burn-out is ook belangrijk. Het zijn veelal juist de gewaardeerde collega's of hardwerkende medewerkers die Burn-out verschijnselen krijgen.

De volgende karaktereigenschappen geven een verhoogde kans op het ontstaan van een Burn-out:

• Moeite met nee zeggen.
• Hard werken.
• Alles goed willen doen/perfectionisme
• Graag gewaardeerd willen worden.
• Idealistisch of ambitieus zijn.
• Plichtsgetrouw zijn.
• Meer willen doen dan hij/zij kan.
• Alles zelf willen doen.
   

Een depressie ontstaat door een combinatie van biologische, sociale en psychische factoren.

Men noemt dit ook wel het biopsychosociale model. Er is dus vaak niet één oorzaak aan te wijzen, maar een combinatie van meerdere factoren. 

1) Biologische factoren Erfelijkheid is een belangrijke biologische factor. In sommige families komen depressies vaker voor dan in andere. Ook stoffen als medicijnen, alcohol, drugs of hormonen kunnen een depressie in de hand werken. Ook zijn er lichamelijke ziekten, waarbij depressie vaker voorkomt. Hierbij kunt u denken aan diabetes, hart- en vaatziekten en schildklierproblemen. 
De hersenen bevatten neurotransmitters (zoals serotonine en noadrenaline) die een belangrijke factor zijn voor onze emoties, eetlust en concentratievermogen. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat veel mensen met een depressie een te lage concentratie van serotonine of noradrenaline hebben in de hersenen. Het is echter nog niet duidelijk of dit een depressie veroorzaakt of juist een gevolg is van een depressie. 

2) Sociale factoren Aangrijpende, verdrietige of schokkende gebeurtenissen worden als de belangrijkste sociale factoren aangemerkt. Zo kan de somberheid na het verlies van een partner of een andere nare ingrijpende gebeurtenis overgaan in een depressie. Deze gebeurtenis hoeft lang niet altijd recent te hebben plaatsgevonden. Zo kunnen mensen op volwassen leeftijd depressief worden nadat ze als kind lichamelijk en geestelijk zijn mishandeld, seksueel misbruikt zijn of al vroeg een belangrijk iemand, zoals een ouder, hebben verloren. 

3) Psychische factoren Persoonlijke eigenschappen kunnen ook van invloed zijn op het mogelijk ontstaan van een depressie. Denk hierbij aan: een gebrekkig vermogen hebben om problemen op te lossen of om verdriet en teleurstelling te verwerken, moeite hebben met het vragen om steun of hulp, negatief denken, het hebben van weinig zelfvertrouwen, perfectionisme en faalangst.
 

Lichttherapie kan gecombineerd worden met antidepressiva. Lichttherapie kan de werking van het antidepressiva versterken, zonder een toename van de bijwerkingen.

Dit heeft als voordeel dat de dosis medicijnen niet verhoogd hoeft te worden voor een aanvullend effect. Indien u lichttherapie wilt combineren met medicijnen, wordt u geadviseerd dit altijd eerst met uw behandelend arts te bespreken. Pas nooit de dosis medicijnen nooit aan zonder overleg met uw arts.

Vanwege de toenemende wetenschappelijke bewijsvoering kiezen steeds meer mensen er voor om de depressie mede te behandelen met lichttherapie. Uit studies blijkt dat lichttherapie niet alleen werkzaam is bij een winterdepressie, maar dit ook goed ingezet kan worden bij niet-seizoensgebonden depressies. Net als bij een winterdepressie wordt, bij niet-gseizoensgebonden depressies, aangeraden lichttherapie aan het begin van de dag toe te passen. Ondanks het aangetoonde positieve effect is nog niet geheel duidelijk hoe lichttherapie bij een niet-seizoensgebonden depressie precies werkt. Canadese wetenschappers hebben echter wel aangetoond, dat lichttherapie de hoeveelheid ‘serotonine transport eiwitten' (SERTs) verlaagd. Door te hoge spiegels van dit eiwit wordt meer serotonine onttrokken aan het normale overdrachtsproces van signalen in de hersenen. Ook zijn er sterke aanwijzingen dat bij een niet-seizoensgebonden depressie het circadiane ritme (het bioritme) ernstig is verstoord.
 

Over de oorzaken van boulimie valt nog weinig te zeggen, anders dan dat het een stemmingsstoornis is.

Wel zijn extra risico's bekend. Dit wil zeggen, mensen lopen meer risico in onderstaande gevallen. De extra risico's hebben te maken met het geslacht, leeftijd, individuele kwetsbaarheid, met de omgeving en met levensgebeurtenissen:

1) Geslacht en leeftijd
90-95% van de mensen met boulimie is vrouw.
Het komt vooral voor bij jonge vrouwen. Van elke 1000 vrouwen tussen de 15 en 30 jaar hebben er gemiddeld jaarlijks 15 boulimie. 

2) Individuele kwetsbaarheid
Boulimie is voor een deel erfelijk. Dit blijkt uit tweelingstudies.
Kinderen van ouders met boulimie hebben 4 keer meer kans om boulimie te krijgen. Erfelijkheid speelt een rol, maar ook de omstandigheden in het gezin.

Mensen met een negatief zelfbeeld hebben meer kans op boulimie.
Het volgen van een dieet om af te vallen is een extra risico, al krijgen de meeste mensen die gewoon lijnen geen eetstoornis.

3) Omgeving
Hoge verwachtingen van en problemen met ouders maken de kans op boulimie groter.
In steden komt boulimie 5 keer vaker voor dan op het platteland.

4) Levensgebeurtenissen
Negatieve jeugdervaringen (mishandeling, verwaarlozing, seksueel misbruik) geven nauwelijks meer kans op boulimie. Ze maken de stoornis ook niet ernstiger. Wel maken ze de kans groter op bijkomende psychische stoornissen.
 

De hersenen van mensen die lijden aan de ziekte van Alzheimer verschillen met die van gezonde mensen. In deze hersenen bevinden zich namelijk plaques en tangles.

Plaques zijn ophopingen van een bepaald eiwit tussen de hersencellen. Dat eiwit heet amyloïd . Bij ouderen in het algemeen, en ouderen met de ziekte van Alzheimer in het bijzonder, verloopt de afbraak van dit eiwit niet goed. Hierdoor ontstaan een soort eiwitbergjes tussen de hersencellen die waarschijnlijk de overdracht van berichten tussen de hersencellen belemmeren.

Op den duur worden ook de zenuwcellen aangetast. Dit is onder andere te zien aan de aanwezigheid van tangles. Een tangle (kluwen), is een wirwar van draadvormige eiwitten in een zenuwcel, die het functioneren van de zenuwcel onmogelijk maakt.
De schade aan de hersencellen ontstaat waarschijnlijk doordat het lichaam met een ontstekingsreactie reageert op de aanwezigheid van plaques. Het afweersysteem probeert de plaques onschadelijk te maken met giftige stoffen. Dat lukt helaas niet, maar het tast op den duur wel de zenuwcellen aan. Eerst functioneren die niet goed meer. En na verloop van tijd sterven ze zelfs helemaal af.
 

De oorzaak van de ziekte van Parkinson is nog niet precies bekend.

Onder de microscoop zijn in sommige cellen van de zwarte kernen kleine ronde vormsels te zien - de insluitlichaampjes van Lewy (genoemd naar de ontdekker ervan). Daaraan kan achteraf (na het overlijden) met zekerheid worden vastgesteld of het inderdaad om de ziekte van Parkinson ging.
 

Lichttherapie kan bij ADHD worden ingezet met als doel de symptomen zoals onoplettendheid, impulsieve reacties op prikkels en vermoeidheid te verbeteren.

Naast (seizoensgebonden) stemmingsproblemen kan ook het verstoorde slaap-waakritme met lichttherapie goed worden hersteld. Bij ADHD wordt lichttherapie in het algemeen in de vroege ochtend toegepast.

Bij een verstoord slaap-waakritme wordt geadviseerd ook het hoofdstuk ‘Slaapproblemen' goed te lezen.
 

Net als bij een ‘gewone' depressie is een uniforme oorzaak van een prenatale depressie moeilijk aan te wijzen.

Veelal is een prenatale depressie familiair. Ook het besef van de enorm grote verandering in iemands leven kan in een depressie resulteren. Uiteraard kunnen ook hormonale veranderingen in het lichaam een rol spelen.
 

Bij een prenatale depressie verdient het de voorkeur om lichttherapie in de vroege ochtend toe te passen.
 

Ook hier geldt net als bij een ‘gewone' depressie dat een uniforme oorzaak van een postnatale depressie moeilijk te aan te wijzen is.

De enorme impact van de bevalling (al dan niet met complicaties), vermoeidheid, de sterk veranderende hormoonhuishouding na de bevalling en psychosociale factoren kunnen een postnatale depressie uitlokken.

Veelal zijn prenatale depressies familiair. Ook het besef van de enorm grote verandering in iemands leven kan in een depressie resulteren. Uiteraard kunnen ook hormonale veranderingen in het lichaam een rol spelen.
 

Bij een postnatale depressie wordt lichttherapie in de vroege ochtend toegepast.
 

Om ervoor te zorgen dat, tijdens de menopauze, de melatonine productie gedurende de tweede helft van de nacht wordt verhoogd, wordt lichttherapie toegepast in de late namiddag of vroege avond.

Als de kwaliteit van slaap verbetert, kan lichttherapie eventueel ook aanvullend worden toegepast in de ochtend. Dit onderdrukt het slaaphormoon melatonine in de ochtend en resulteert in extra energie en een betere stemming gedurende dag, zeker tijdens de donkere wintermaanden.
 

De meest uiteenlopende klachten worden ervaren bij PMS: waaronder pijnlijke borsten, een opgeblazen gevoel, prikkelbaarheid, wisselende stemmingen, plotselinge huilbuien en klachten als gespannenheid, depressiviteit, concentratieproblemen en zelfs agressiviteit.
 

Lichttherapie kan bij PMS en PMDD worden ingezet met als doel de stemming verbeteren en het verstoorde slaap-waak ritme te herstellen.

Uit wetenschappelijke bevindingen blijkt, dat het meest gunstige effect wordt behaald als lichttherapie in de vroege avond wordt toegepast, in de tweede helft van de menstruatiecyclus. Tijdens de wintermaanden kan lichttherapie ook aanvullend worden toegepast in de ochtend. Dit onderdrukt het slaaphormoon melatonine en moet resulteren in extra energie en een betere stemming gedurende dag.